Torfowiec
Sphagnum
Prawdziwy budowniczy torfowisk wysokich: torfowce zatrzymują wielokrotność własnej masy w wodzie, zakwaszają otoczenie i rosną dalej u góry, podczas gdy u dołu obumierają i zamieniają się w torf.
Fot.: Gisela Oden-Behrendt
Hamanns Sumpf · Bad Bramstedt
Przyroda torfowiska
Zapraszamy do Hamanns Sumpf! Wśród torfowców, wełnianki i brzóz omszonych latem lśni mięsożerna rosiczka – a przy odrobinie szczęścia pokaże się zaskroniec. Odkryj kawałek przyrody, który stał się rzadkością.
Jak powstaje torfowisko
Torfowisko powstaje tam, gdzie gleba przez cały rok jest mokra. Bez dostępu tlenu obumarłe rośliny nie rozkładają się całkowicie – gromadzą się i przez stulecia zamieniają w torf. Żywe torfowisko przyrasta zaledwie o około milimetr rocznie.
Wyróżnia się dwa podstawowe typy:
- Torfowiska niskie zasilane są wodą gruntową, źródlaną lub rzeczną. Są stosunkowo zasobne w składniki odżywcze i często powstają z zarastających jezior i stawów – tak jak torfowisko Hamanns Sumpf przy naszej kolejce, którego wiek szacuje się na około 9000 lat.
- Torfowiska wysokie otrzymują wodę wyłącznie z opadów. Są bardzo ubogie i kwaśne; mchy torfowce powoli wyrastają tu ponad poziom wód gruntowych.
- ≈ 1 mmtorfu przyrasta rocznie
- ≈ 3 %powierzchni lądów Ziemi to torfowiska
- ≈ ⅓węgla zgromadzonego w glebach jest w torfowiskach
- > 90 %torfowisk w Niemczech zostało osuszonych
Rośliny – mistrzowie przetrwania w wilgoci
Kto chce rosnąć na torfowisku, musi radzić sobie z wilgocią, kwasowością i niedoborem składników odżywczych.
Rosiczka
Drosera
Ta niewielka roślina mięsożerna łapie owady lepkimi włoskami gruczołowymi i w ten sposób uzupełnia niedobór azotu na torfowisku.
Fot.: Christian Stockmar / OAKB, 2020
Wełnianka
Eriophorum angustifolium
Wczesnym latem jej białe owocostany lśnią nad mokrymi torfowiskami jak kłębki waty.
Fot.: Franz Xaver, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Wrzosiec bagienny
Erica tetralix
Różowe dzwonkowate kwiaty pojawiają się latem na wilgotnych, kwaśnych glebach na skraju torfowiska – to ważne źródło pożywienia dla owadów.
Fot.: Christian Fischer, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Brzoza omszona
Betula pubescens
Znosi mokre podłoże lepiej niż większość drzew i często rośnie na skrajach torfowisk i w olsach.
Fot.: Elke Freese, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Zwierzęta – rzadkie i wyspecjalizowane
Wielu mieszkańców torfowisk figuruje na Czerwonej Liście. Przy odrobinie szczęścia i cierpliwości można je zobaczyć.
Zaskroniec
Natrix natrix
Tego niegroźnego węża łatwo rozpoznać po jasnych, półksiężycowatych plamach za głową. Świetnie pływa i poluje głównie na żaby, ropuchy i ryby – można go spotkać także na naszym torfowisku.
Fot.: Christian Stockmar / OAKB, 2020
Żmija zygzakowata
Vipera berus
Ten płochliwy jadowity wąż z zygzakowatym wzorem chętnie wygrzewa się na skrajach torfowisk. Ucieka, jeśli zostawi się go w spokoju – prosimy zachować odstęp.
Fot.: Piet Spaans, CC BY-SA 2.5, Wikimedia Commons
Zalotka większa
Leucorrhinia pectoralis
Ta rzadka ważka żyje przy wodach torfowiskowych i jest ściśle chroniona w całej Europie.
Fot.: Algirdas, Public Domain, Wikimedia Commons
Torfowiska a klimat
Nienaruszone torfowiska to najskuteczniejsze magazyny węgla na lądzie. Gdy się je osusza, do torfu dociera powietrze: torf się rozkłada, a zgromadzony węgiel uchodzi jako dwutlenek węgla. Osuszone torfowiska należą więc do dużych źródeł gazów cieplarnianych w Niemczech.
Ponowne nawadnianie torfowisk to ważny wkład w ochronę klimatu – korzystny także dla bioróżnorodności i gospodarki wodnej. Również w Hamanns Sumpf przez prawie pięćdziesiąt lat wydobywano borowinę leczniczą do kąpieli borowinowych; więcej na naszej stronie Historia.
Źródła zdjęć
Zdjęcia roślin i zwierząt z naszego torfowiska to własne fotografie OAKB i jej fotografów. Pozostałe zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons, są udostępnione na wolnych licencjach i przedstawiają torfowiska, rośliny i zwierzęta ogólnie – nie nasz teren.
- Rosiczka na torfowisku – Fot.: Christian Stockmar / OAKB
- Torfowiec (Sphagnum) – Fot.: Gisela Oden-Behrendt
- Rosiczka (Drosera) – Fot.: Christian Stockmar / OAKB, 2020
- Wełnianka (Eriophorum angustifolium) – Fot.: Franz Xaver, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
- Wrzosiec bagienny (Erica tetralix) – Fot.: Christian Fischer, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
- Brzoza omszona (Betula pubescens) – Fot.: Elke Freese, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
- Zaskroniec (Natrix natrix) – Fot.: Christian Stockmar / OAKB, 2020
- Żmija zygzakowata (Vipera berus) – Fot.: Piet Spaans, CC BY-SA 2.5, Wikimedia Commons
- Zalotka większa (Leucorrhinia pectoralis) – Fot.: Algirdas, Public Domain, Wikimedia Commons